ตั้งแต่วันที่พระอานนท์ได้ตำแหน่งอุปัฏฐาก กิจในการอุปัฏฐากพระพุทธเจ้าของท่านมีดังนี้คือ ถวายน้ำสรง 2 ครั้ง/วัน ถวายไม้ชำระพระทนต์ นวดพระหัตถ์ นวดพระบาท และนวดพระปฤษฎางค์ (หลัง) กวาดกุฏิ และคอยอยู่รับใช้ใกล้ชิดตลอดวันโดยคิดว่า เวลานี้ พระพุทธเจ้าควรได้สิ่งนี้ เวลานี้ เราควรทำสิ่งนี้

ในเวลากลางคืน พระอานนท์จะถือประทีปดวงใหญ่แล้วเดินไปรอบ ๆ กุฏิของพระพุทธเจ้า 9 รอบ เพื่อจะได้ถวายคำตอบเมื่อพระศาสดาตรัสเรียกและเพื่อบรรเทาความง่วง พระอานนท์ปฏิบัติหน้าที่อย่างนี้อย่างสม่ำเสมอเรื่อยมา

วันหนึ่ง พระพุทธเจ้าประทับนั่งท่ามกลางหมู่พระอริยเจ้าในวัดพระเชตวัน พระองค์ตรัสสรรเสริญพระอานนท์ในเรื่องต่างๆ แล้วทรงตั้งไว้ในตำแหน่งเลิศกว่าภิกษุทั้งหลายด้านเป็นพหูสูต มีสติ มีคติ มีธิติ และเป็นอุปัฏฐาก

คำอธิบาย และอ้างอิง

1. เป็นเลิศด้านพหูสูต หมายถึง เมื่อพระอานนท์เล่าเรียนพระพุทธวจนะแล้วก็ยึดยืนหยัดอยู่ในปริยัติดุจผู้รักษาเรือนคลัง เพราะเหตุนั้น ท่านจึงชื่อว่าเป็นยอดของเหล่าภิกษุสาวกผู้เป็นพหูสูต

2. เป็นเลิศด้านมีสติ หมายถึง สติขณะที่เล่าเรียนพระพุทธวจนะแล้ว “ทรงจำไว้” ของพระอานนท์มีกำลังกว่าพระเถระรูปอื่น ๆ เพราะเหตุนั้น ท่านจึงชื่อว่าเป็นยอดของเหล่าภิกษุสาวกผู้มีสติทรงจำ

3. เป็นเลิศด้านมีคติ คำว่า คติ แปลว่า ทาง หมายถึง ทางไปแห่งเนื้อความ กล่าวคือ เมื่อพระอานนท์ได้ศึกษาธรรมะบทใดหรือข้อใดข้อหนึ่ง ก็เห็นนัยแห่งเนื้อความนั้นได้ถึง 60,000 บท และจำได้ทุกบท เพราะเหตุนั้น ท่านจึงชื่อว่าเป็นยอดของเหล่าภิกษุสาวกผู้มีคติ

4. เป็นเลิศด้านมีธิติ หมายถึง ความเพียรในการเล่าเรียน ท่องบ่น ทรงจำ และความเพียรในการอุปัฏฐากพระศาสดาของพระอานนท์นั้นไม่มีพระภิกษุรูปอื่น ๆ เทียบได้ เพราะเหตุนั้น ท่านจึงชื่อว่าเป็นยอดของเหล่าภิกษุสาวกผู้มีธิติ

5. เป็นเลิศด้านเป็นอุปัฏฐาก หมายถึง นับตั้งแต่วันที่พระอานนท์ได้ตำแหน่งอุปัฏฐากก็เป็นผู้มีความเพียร อุปัฏฐากยึดพระหฤทัยของพระตถาคตไว้ได้ เพราะเหตุนั้น ท่านจึงชื่อว่าเป็นยอดของเหล่าภิกษุสาวกผู้อุปัฏฐาก

6. พระไตรปิฎกและอรรถกถาแปล ฉบับมหามกุฎราชวิทยาลัย เล่ม 70 หน้า 651 - 662, เล่ม 32 หน้า 441 - 444.

Cr.เพจ พม.สมคิด ชยาภิรโต
#พระไตรปิฏก #เข้าพรรษา #072today