ถึงเป็นเรื่องจริงเรื่องดี ก็ควรพูดให้ถูกเวลา

วาจํ ปมุญฺเจ กุสลํ นาติเวลํ
ไม่ควรเปล่งวาจาที่ดีให้เกินกาล

นิทานชาดก: ราธชาดก - พราหมณ์กับนกแขกเต้า

ในอดีตกาล พระโพธิสัตว์เกิดเป็นนกแขกเต้า ชื่อว่า ราธะ มีน้องชื่อ โปฏฐปาทะ
พรานคนหนึ่งจับลูกนกแขกเต้าสองพี่น้อง ไปให้แก่พราหมณ์คนหนึ่งในกรุงพาราณสี

พราหมณ์เลี้ยงดูนกแขกเต้าไว้ในฐานะบุตร โดยพราหมณ์มีภรรยาเป็นนางพราหมณี ซึ่งเป็นหญิงไม่รักษาเนื้อรักษาตัว เป็นคนทุศีล

วันหนึ่ง ก่อนพราหมณ์จะไปทำการค้า ได้เรียกลูกนกแขกเต้าพี่น้องมาสั่งว่า
“แน่ะลูกพ่อ พ่อจะไปทำการค้า เจ้าทั้งสองคอยดูการกระทำของแม่เจ้า ทั้งในเวลากลางวัน และกลางคืน พึงสืบดูว่า มีชายอื่นไปมาหรือไม่”

ในช่วงพราหมณ์ไม่อยู่ นางพราหมณี ก็ได้คบชู้สู่ชายมากหน้าหลายตา ไป ๆ มา ๆ ทั้ง ทั้งกลางคืนกลางวัน นกโปฏฐปาทะผู้น้องเห็นดังนั้น จึงถามนกราธะว่า เราควรจะต่อว่าแกดีหรือไม่
นกราธะตอบว่า “อย่าว่าแกเลย น้อง”
แต่นกโปฏฐปาทะไม่เชื่อฟังคำของนกราธะ จึงไปต่อว่า นางพราหมณีว่า
“แม่ เพราะอะไร แม่จึงทำการน่าอดสูอย่างนี้”

นางพราหมณีถูกต่อว่าเช่นนั้นก็นึกอยากจะฆ่านกโปฏฐปาทะนัก จึงแสร้งทำเป็นรัก ร้องเรียกให้มาหา
“นี่ลูก เจ้าก็เป็นลูกของแม่ ตั้งแต่นี้ไปแม่จักไม่ทำอีก มานี่ก่อนซิลูก”
พอนกโปฏฐปาทะมา ก็ตะคอกว่า
“เจ้าพูดกะเราเช่นนี้ เจ้าช่างไม่รู้จักประมาณตน!” ว่าแล้วก็จับนกมาบิดคอเสียจนตายและโยนลงไปในเตาไฟ

จนเมื่อวันหนึ่งพราหมณ์กลับมาถึงบ้าน พักผ่อนสักครู่ ก็ได้ถามราธะนกผู้พี่ว่า
“แน่ะพ่อราธะ แม่ของเจ้าได้ไปคบหาบุรุษอื่นหรือไม่”
นกราธะตอบว่า
“ข้าแต่พ่อ บัณฑิตจะไม่พูดวาจาสัจจริง แต่ไม่ดี เพราะหากพูดไปก็คงจะต้องถูกเผานอนจมอยู่ในเตาไฟดุจน้องโปฏฐปาทะเป็นแน่”

เพิ่มเติม
- ท้ายสุดนกธาระก็เล่าให้พราหมณ์ฟัง พราหมณ์จึงหลุดพ้นจากภรรยาที่นอกใจ
- นกแขกเต้าโปฏฐปาทะผู้น้องในครั้งนั้น ได้เป็น อานนท์
- สัจจะ คือ มีสภาพที่เป็นจริงและประกอบด้วยประโยชน์ ความจริงที่ไม่ดี คือ ไม่ทำให้พ้นทุกข์ การพูดสัจจะที่ไม่ดี จึงหม่ยถึงการพูดที่ไม่ก่อให้เกิดประโยชน์ ไม่ทำให้พ้นทุกข์

ที่มา
พระไตรปิฎกเล่มที่ 27 พระสุตตันตปิฎกเล่มที่ 19 ขุททกนิกาย ชาดก ภาค 1 ราธชาดก
ว่าด้วยเรื่องจริงเก่าไม่ดีไม่ควรพูด

Cr.บ้านไอศูรย์

#พุทธชาดก #พระไตรปิฎก #นิทานชาดก #ธรรมะ #ผู้นำแสงสว่างออนไลน์ #072today